7.2. Есептік тіркеу техникасы. Есептік жазбалардағы қателерді түзету тәсілдері.
Есептік регистрге жазып қою техникасы есептік регистрдің формасы мен міндеттеріне бағындырылған. Бір регистрлер сызықтық жазуға арналса, келесі бірулері сызықтық–позициялық жазуға, ал үшіншісі–шахматты жазуға арналған.
Сызықтық жазу кезінде әрбір операция бір ғана көлбеу жолда көрсетіледі. Мұндай жазуда жасалған операция туралы барлық қажетті деректер болады, онда әрі толықтырылмайды.
Сызықтық позициялық жазу кезінде де операция бір ғана көлбеу жол бойынша көрсетіледі, бірақ толық емес. Оның жалғасы мен аяқталуын көрсететін жазу кейінірек позициялар бойынша сол жолға, бірақ тиісті графаға қосымша сиыстырып жазылады.
Мысалы, материалдық түсу және өнім тапсырушыларға пайда болған тиісті берешек көлбеу жол бойынша көрсетілген, алайда сол материалдық тапсырушыға берешекті өтудің уақыты сол жолға тек берешек сома аударылғаннан кейін ғана жазылады.
Шахматты жазу кезінде әр операция тек бір рет қана көрсетіледі. Еселенген жазу принципін сақтау және шаруашылық операцияларын есептік регистрлерге «таратып түсіру» бойынша есеп жұмыстарының көпшілік екі есеге азайту дебеттеу жолы мен кредиттеу есеп шотының графасы кесіп өту арқылы пайда болған тікбұрыштағы жазу сомасын өлшеу арқылы қамтамасыз етеді.
Есептік регистрлердегі қателерді түзету корректуралық әдіспен, қосымша желілеу мен «қызыл сторно» әдісімен жүргізіледі.
Корректуралық әдіс қателік есеп шоттар қатынас қағаздарына әсер етпейтін немесе ол қателік байқалғаны мен есептік жазулардың қорытындысына әсер етпейтін жағдайда қолданылады. Бұл әдістің мәні мынада: қате сөз немесе сома сызып тасталынады да, оның үстіне дұрыс жазылады. Қате жол жіңішке ғана сызықпен, сөз көрініп тұратындай етіліп сызылады. Мұнын өзінде қателік бір ғана цифрдан кетсе де бүкіл сан сызылады. Түзетілген қатеге түсінік беріліп, сол құжатқа қол қоюшы куәләндырады. Түзету туралы ескерту сол беттің ашық тұсына немесе соңына «түзетілді» деп жазылады және мәтін немес сома қоса жазылады.
Қосымша желілеу әдісі бухгалтерлік желіде және есептік регистрде есепшоттар қатынас қағаздары дұрыс көрсетілген, бірақ операция сомасы азайтылып жіберілген жағдайда қолданылады. Мұндай қатені түзету үшін операцияның дұрыс сомасы мен азайтылып жіберілген санасы арасында айырмашылық ретінде қосымша бухгалтерлік желі құрылады. Егер, мысалы, есеп беруші адамға кассадан 40 000 теңге беріп, қатеден 10 000 теңге деп жазылса, онда бұл сомалар арасындағы 30 000 теңге айырмашылыққа (40 000–10 000) қосымша желі құру керек.
Егер есептік жазуларда есеп шоттар қатынас қағаздары қате көрсетілсе, онда қатені түзету «қызыл сторно» әдісі қолданылады. Бұл әдістің мәнісі мынады: Әуелі қате желі есеп шоттың сол қатынас қағазында қайталанады, бірақ жазу қызыл сиямн жазылады.
Бұдан кейін есеп шоттар қатынас қағаздары дұрыс жаңа желі құрылады да, регистрге кәдімгі сиямен жазылады. Қате жазуды «қызыл сторно» әдісімен түзетуді мына мысалдан көруге болады. Мысалы: ұйымда мынадай операция жасалды: есеп беруші адамға кассадан 40 000 теңге берілді. 451 «Кассадағы ұлттық валюта түріндегі қолма–қол ақша» есеп шотының бастапқы сальдосы–100 000 теңге. Желі (проводка) дұрыс құрылмаған: 681 «Еңбек ақы бойынша есеп айырысу» есеп шотының дебеті 451 «Кассадағы ұлттық валюта түріндегі бар ақша» есеп шот кредиті.
Есеп шоттағы жазуларды тексеру кезінде қате табылады (дебетті еңбек ақы бойынша есеп айырысу есеп шотына емес , есеп беруші жақ сомасы есепшотына жазу керек).
Қате жазуды (түзету үшін) алып тастау үшін қате желіні қызыл сиямен қайталап, оны есептік регистрге жазады.
1а) 681 «Еңбек ақы бойынша есеп айырысу» есеп шотының
дебеті.
1б)333 «Қызметкерлердің және басқа да адамдардың берешегі» есеп шоттардың дебеті 451 «Кассадағы ұлттық валюта түріндегі бар ақшқа» есеп шотының дебеті. Есеп шоттарда бұл сомалар былайша көрсетіледі:
«Қызыл сторно» әдісі қатені түзету үшін және есеп шоттар қатынас қағаздары бұзылмаған, алайда операция сомасы ұлғайтылып жіберілген жағдайларда қолданылады. Мұндай қатені түзету үшін операцияның дұрыс сомасы мен ұлғайтылған сомасы арасына айырмашылық үшін екінші сторнолық желі құрылады.
Похожие статьи
